Periode 1939 -1945

Stellingen

Militaire bedrijvigheid

Kort na Mei 1940 begint de Duitse Kriegsmarine met de inrichting en verdediging van de belangrijkste havens, haveningangen en zeegaten.

Ter bescherming van het kustverkeer worden kustbatterijen geplaatst.

Op de waddeneilanden begint de Kriegsmarine ook spoedig met de bouw van batterijen, deze krijgen de taak van Luchtdoelbatterij.

De batterijen op Vlieland en de andere Waddeneilanden zijn primair te beschouwen als eerste luchtverdedigingzone van het Duitse rijk, daar de Noordzee in vergelijking met het Nederlandse vasteland een ideale, korte en niet verdedigbare aanvliegroute bood voor geallieerde bombardementsvluchten op Duitsland.

Opmerkelijk gegeven bij de batterijen op de Waddeneilanden is dat deze werden uitgerust en bemand door de Kriegsmarine. Aan het vasteland werd deze taak vervuld door de Luftwaffe.


Beschrijving van de stellingen

Batterie West

Voor het inrichten van de West-Batterij op Vlieland koos de Marine-Festungsbau voor het meest westelijke duingebied van Vlieland.

Voorbij de Kroon’s Polders bevindt zich een duincom­plex met een gemiddelde hoogte van 10-meter. Vanaf dit duin was er een vrij zicht en schootsveld over de Vliehors tot Texel en over de rest van het eiland. De Duitse bezetter heeft zich nogal wat moeite getroost voor de realisatie van deze Batterij. De locatie bevond zich ruim tien kilometer van het dorp in een actief stuivend duin. Het zandpad van het dorp naar ‘de West’ werd vervangen door een straatweg en tonnen bouwmaterialen werden aangevoerd. Binnen het tijdsbestek van twee jaar verrees in het duin een complex bestaande uit ruim 57 betonnen en stenen bouwwerken met daarbij nog een aantal houten en golfplaten constructies.

Zoeklichtstelling Zuid

geen informatie beschikbaar

Zoeklichtstelling West

geen informatie beschikbaar

Stelling 14 H

FuMo 214

Een dergelijke radar stond aan op de rand van de zeewerende duinen van de Stelling 14H. De opname is niet op Vlieland gemaakt, maar elders.

Er is geen afbeelding van dit type radar op Vlieland gevonden.

Stelling Meeuwenduinslid

geen informatie beschikbaar

Zoeklichtstelling Dam 8 (?)

geen informatie beschikbaar

Zoeklichtstelling Dam 15

geen informatie beschikbaar

Post 13H

geen informatie beschikbaar

Stelling Kooispleklid

Freiburg II radar

Na-oorlogse opname van de Freiburg II radar die de Duitse bezetter boven op het 35 meter hoge Kooipleklid had geplaatst.

DSC_3349_edited

Type-plaatje van Freiburg II radar-antenne, gevonden op het Kooispleklid. De vondst van dit plaatje hielp met het op naam brengen van het type radar dat op het Kooispleklid heeft gestaan. Uit dit plaatje blijkt dat een radar is geweest die speciaal voor de Kriegsmarine is gemaakt.

Post 12 H

geen informatie beschikbaar

Stelle EISVOGEL en FLUKO (Vuurtorenduin)

geen informatie beschikbaar

Noordelijk van het dorp INFANTERIE (I)

geen informatie beschikbaar

Zoeklichtstelling Kaap-Bol (Dam 52)

Tekening vuurleidingsbunker Koninlijke Marine nabij Kaap-Bol

Tekening vuurleidingsbunker Koninlijke Marine nabij Kaap-Bol

Foto van de vuurleidingsbunker van de Koninklijke Marine nabij Kaap-Bol in de jaren '50. De bunker is door de duinafslag ondergraven en van het duin gegleden.

Foto van de vuurleidingsbunker van de Koninklijke Marine nabij Kaap-Bol in de jaren ’50.
De bunker is door de duinafslag ondergraven en van het duin gegleden.

Foto van de geschutsopstelling en onderkomen op de kop van de westelijke havendam van de haven op Vlieland. Deze werden blootgelegd bij werkzaamheden aan de haven in de zomer van 2008

onderkomen havenwacheOpname van het onderkomen van de Hafenwache op Vlieland. Dit onderkomen bevond zich aan de noordkant van huize ‘de Horn’.
Het is gesloopt bij de renovatie van het havengebied in 2008.

Het kostte de terreinverkenners (Erkundungsstäbe) van de afdeling van de Kriegsmarine die zich bezig hield met de bunkerbouw, de zogenaamde MarineFestungsbau, weinig moeite om twee geschikte locaties te vinden voor het inrichten van een luchtdoelbatterij.

De plaats waar de Oost-Batterij werd gerealiseerd lag voor de hand; deze kwam op de plaats waarde Nederlandse Marine in 1917 al een Stelling had gebouwd, boven op het 20 meter hoge Oosterlid.

Hier bevonden zich een 14-tal Nederlandse bouwwerken die door de Marine-Festungsbau werd uitgebreid tot een zware Marineflak Batterij met in totaal 56 bouwwerken.

Oost-Batterij (K)

FuMG 39T op Oost-Batterij Vlieland

De FuMG 39T radar op Oost-Batterij Op Vlieland. Deze radar werd gebruikt voor het bepalen , van de koers, richting en hoogte van vliegtuigen tijdens de duisternis of met slecht zicht.
De meetwaarden werden gebruikt voor het richten van de 10,5 cm kannonen van deze Marineflak battterij.
De opname toont mannen van de Vlielandse Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS) en Engelse militairen die naar Vlieland kwamen om het eiland van de Duitsers over te nemen.

Batterie Vlieland-Ost

Hafenwache anno 2008Foto van het blootgelegd geschutsemplacement dat tevoorschijn kwam bij werkzaamheden aan de oostelijke havendam van de haven van Vlieland in de zomer van 2008.
Op het bunkertje stond tijdens de oorlog een koepel van een Franse Renault tank, komende uit Duits buitmateriaal.

Hafenwache geschutsopstelling en onderkomen

Stelling Haven-West (Westelijk havenhoofd) (L)

Stelling Haven Terrein R.W.S.

Aantal bouwwerken; 2

Tobroek (L1)

Onderkomen (L2)

Duitse naam; Hafenuberwachungsstelle

Bewapening; Op de Tobroek stond een toren en geschut van een Franse tank van het type

Zoeklichtstelling Witte-Lid

Kanon Witte LidKanon 15 cm lang 40, drie van dit soort kanonnen stonden op de Koninklijke Marine batterij op het Witte Lid.

Vlieland-Wandelweg door de duinen - ansichtOude ansicht met beeld op het Witte Lid. Op het Witte Lid stond de batterij van de Koninklijke Marine. Het bouwwerk in het beeld is de Fortwachterswoning.

Stelling Haven-Oost

In het dorp

Artikel over het blootleggen van het geschutsemplacement in het oostelijke havenhoofd, tijdens werkzaamheden bij de haven op Vlieland.

Artikel over het blootleggen van het geschutsemplacement in het oostelijke havenhoofd, tijdens werkzaamheden bij de haven op Vlieland.


Haven BRV

Bewerkte kaart van het Bureau Registratie Verdedigingswerken, opgemaakt in april 1948.
De plattegrond toont de stenen en betonnen bouwwerken die door de bezettingsmacht is aangelegd.


De bewapening van de batterijen

De batterijen (een batterij is 4 tot 6 kanonnen) waren uitgerust met kanonnen van de duitse firma Rheinmetall en speciaal ontwikkeld voor plaatsing op schepen.

Daar de verantwoordelijkheid voor de Batterijen bij de Kriegs­marine lag werden deze ook uitgerust met scheepsgeschut.

Op elke Batterij stonden vier 10,5 cm. snellaadkanonnen (10,5 cm Schnelladekanone C\32 in 8,8 cm Mittel Pivot Lafette c/30) opgesteld.

Deze kanonnen waren in staat een 15 kg zwaar explosief projec­tiel 10 kilometer omhoog of 15 kilometer ver te schieten.

Om het projectiel op het doel te krijgen werd in de beginjaren vooral gebruik gemaakt van een optische afstandmeter.

De officiële Duitse benaming voor dit apparaat is 6 meter Raumbild Entfernungsmeßgerät, bij de manschappen bekend als E-meßgerät. Dit is een zes meter lange cylinder gevuld met lenzen, prisma’s en spiegels waarmee optisch via een driehoeksme­ting de afstand tot een doel vast te stellen is.

Om de vliegtuigen ’s nachts onder vuur te kunnen nemen werden er drie zoeklichten in de nabije omgeving van elke batterij geplaatst. Deze moesten in het donker een vliegtuig in de bundel proberen te ‘vangen’, zodat de gegevens die voor het beschieten nodig waren door de afstandmeter bepaald konden worden.

Voor het leiden van de zoeklichten stonden er bij elke batte­rij drie zogenaamde luistertoestellen opgesteld. Met behulp van dit apparaat kon aan de hand van het versterken van het motorgeruis van de vliegtuigen de globale hoogte en koers worden bepaald.

Naarmate de oorlog vorderde werd bij elke batterij ook nog een radar van het type Würzburg 39TD geplaatst.

Voor de bescherming van de batterijen tegen luchtaanvallen werden in en om de batterijen ook nog een hoeveelheid middel­zwaar- en licht afweergeschut geplaatst.


 Elektronische oorlogsvoering

In de beginjaren van de oorlog gebruikten de Marine-Artilleristen met name optische- en akoestische apparatuur voor het leiden van het vuur van de 10,5 cm kanons.

Dit had tot gevolg dat er geen gericht vuur uitgebracht kon worden met mist, regen of laaghangende bewolking.

Vanaf 1940 stond de Wehrmacht ook de radartechnieken ter beschikking en tijdens het verloop van de oorlog werd er ook radarapparatuur op Vlieland geplaatst.

Er werden op Vlieland drie verschillende radartypes geplaatst;

  • bij elke batterij stond een Würzburg-D radar voor het leiden van het vuur van de batterijen. Deze radar had een schotel met een diameter van 3 meter en een bereik van 20 tot 30 kilometer.
  • bij steunpunt 14H in de Meeuwenduinen, nabij het Posthuis, stond een Würzburg-Riesen radar in de zeeduinen. Dit apparaat had een schotelantenne van 7,5 meter doorsnede en kon binnen een afstand van 40 tot 60 kilometer de afstand en hoogte van aankomende geallieerde vliegtuigen met precisie berekenen.
  • op het Kooispleklid, het 29 meter hoge duin tussen het dorp en Lange Paal, stond een Freiburg II radar opgesteld. Deze had een radar met een matrasvormige antenne van 5 bij 6 meter had een bereik van 20 tot 120 kilometer.

Dit laatste toestel moet beschouwd worden als ‘Early-Warning’ apparatuur.

Een apparaat met dezelfde functie was het Korfu-Gerät dat op het Vuurtorenduin was geplaatst. Dit apparaat werkte op dezelfde golflengte als de boordradars van de Engelse bommenwerpers. Zodra de radars werden aangezet, en dat was vlak voor het opstijgen voor missies boven Duitsland, dan kon dit met het Korfu-gerät worden vastgesteld. Hierna kon de Duitse luchtverdedigingsorganisatie zich alvast voor bereiden op een aanval op het Duitse Rijk.

FuMG39T

Radars van dit type stonden opgesteld bij de Kriegsmarine luchtdoelbatterijen op de Oost- en Westzijde van Vlieland.
De FuMG39T was een doelzoekradar en werd gebruikt bij donkere nachten en slecht zicht.

De opname toont de FuMG 39T.

 

 

films over dit onderwerp
wiki
wiki
contact